Across The Border: Springsteen's hoop

16 april 2017

John Steinbeck kreeg er de Pulitzerprijs voor in 1940, voor zijn boek The Grapes of Wrath. De roman schetst een schokkend beeld van pachtboeren uit Oklahoma, de familie Joad, die onder druk van natuurgeweld en een stelletje klootzakken die zich bankiers annex landeigenaren noemden, hun geluk zoeken in Californië. Maar zoals zoveel andere Okies worden ze keihard met de neus op de feiten gedrukt.

Woody Guthrie

The Golden State was enkel een oase voor degenen die daadwerkelijk geld en werk hadden, zoals Woody Guthrie zong in zijn lied Do Re Mi. De rest moest overnachten in kampen en onder bruggen. De oevers van de rivieren van toen vertonen overeenkomsten met de kusten van het Griekenland en het Italië van nu. Alleen spoelden toen geen kinderlijkjes aan. Kinderen stierven niet op open zee maar in tenten, in de armen van moeders. Een net zo'n hartverscheurend tafereel. De migratie was ingegeven door één van de krachtigste drijfveren die er bestaat: hoop. Hoop laat mensen continenten doorkruisen op zoek naar water en voedsel en een beetje veiligheid. Maar hoop is universeel. Want zijn mensen in hun algemeenheid vaak niet op zoek naar de andere kant van de heuvel? Waar het gras doorgaans groener lijkt?

Bruce Springsteen

In 1995 liet Bruce Springsteen de geest van Tom Joad opnieuw uit de fles. In wat ik beschouw als één van zijn meesterwerken, het album The Ghost Of Tom Joad, tekende hij, in alle somberheid, fases uit het leven van een aantal hoofdpersonen op. Mensen die grenzen overschrijden. Soms in figuurlijke zin, zoals de losgeslagen schoenenverkoper in Highway 29 en de voormalige crimineel in Straight Time die juist probeert, bijna wanhopig, binnen die grenzen te blijven. Soms ook in letterlijke zin, want daar waar Steinbeck de Okies als uitgangspunt nam, zette Springsteen de immigratie van een aantal Mexicanen centraal.

Donald Trump

Dat het album nu actueler is dan ooit, zal Springsteen in 1995 niet hebben kunnen bevroeden, maar de realiteit liegt niet. Waar Donald Trump Mexicanen alleen maar weet te typeren als verkrachters en drugssmokkelaars gaf Springsteen ze een humaan gezicht, ook al treden ze buiten de wet. En hoe desperaat de meeste verhalen ook zijn, ergens gloort er hoop. Het is die hoop die hij heeft gebundeld in het schitterende sleutelnummer Across The Border. Het mag misschien hoop tegen beter weten in zijn, maar aan het eind van de dag blijft het hoop. Verwoord door een Mexicaan die samen met zijn vrouw de ellende achter zich wil laten en op zoek gaat naar dat kleine beetje voorspoed dat hun leven minder grijs zal kleuren.

Where pain and memory / Pain and memory have been stilled / There across the border / And sweet blossems fill the air / Pastures of gold and green / There across the border / And in your arms 'neath open skies / I'll kiss the sorrow from your eyes / There across the border

Oerkracht

Het is misschien wel dit soort hoop dat nu nodig is. Want muren lossen geen problemen op. Ook de muur van Trump niet. Muren verdelen volkeren, ze splijten gebieden in tweeën en ze slaan met een botte bijl genadeloos hard in het leven van mensen. Familiebanden worden doorgesneden. Amputatie door middel van steen. Maar hoe imposant ook, muren zijn er om geslecht te worden. Om beklommen en overwonnen te worden. De hoop van de Mexicaan in Spingsteen's Across The Border omvat geen revolutionaire taal, geen grootse woorden. Springsteen begreep als geen ander dat hoop, hoe broos ook, een nagenoeg niet in te perken oerkracht is. Hoop zorgt voor betonrot, klauwt zich vast in steen en verpulvert uitgehard cement uiteindelijk tot kruimels.

Laat daarom anno 2017 de kwetsbare en ontroerende woorden van die Mexicaan het geschal op de ramshoorns zijn die ooit de voegen in de muren van Jericho deed barsten. Laat die woorden de klauwhamers zijn waarmee het volk van Berlijn ooit haar muur slechtte. De ogen van de Mexicaan zijn slechts gericht op dat klein beetje voorspoed en liefde dat hij tot nu toe heeft moeten missen. Hij hoopt dat te vinden. Dat stukje groen gras, die wolkenloze hemel, dat heldere water. Daar, achter die heuvel. Achter de grens. Voor hemzelf. En voor de vrouw die hij liefheeft. Meer vraagt hij niet. Het is niet veel.

For what are we without hope in our hearts? / That someday we'll drink from God's blessed waters / And eat the fruit from the vine / I know love and fortune will be mine / Somewhere across the border