Voorhoede-opwinding

16 maart 2017

Arjen Fortuin is gestopt als literatuurcriticus van NRC Handelsblad. Wat heeft dat met muziek te maken, hoor ik u denken. Weinig, ware het niet dat hij een prachtig afscheidsstuk schreef in de krant van 3 maart over het nut en onnut van recenseren. "In de bombarie waarmee de grote titels worden aangekondigd is de recensie slechts een voetnoot", stelt Fortuin. "Maar juist daarom is het van groot belang dat er een plaats in de krant is waar een geslaagde roman van Nelleke Noordervliet toch echt iets anders betekent dan een geslaagde roman van Kluun." Wijzig de naam van Nelleke Noordervliet in die van Rhiannon Giddens en die van Kluun in pak ’m beet Ed Sheeran en de gelijkenisen met popmuziek zijn duidelijk. Het nieuwe album van Adele, zo het er ooit komt, zal bij voorbaat een succes zijn, wat de recensenten er ook van zullen vinden.

"Er moet een vrije ruimte zijn", vervolgt Fortuin, "waar de aandacht gevestigd wordt op schrijvers die unieke dingen maken, waar lezers die niet malen om ketelmuziek nieuwe literatuur kunnen ontdekken." Is dat niet al te elitair? Een voorname kritiek op de recensierubriek van Heaven is dat er nogal eens wat onbekende namen in staan. Toch is dat de taak van de recensent, volgens Fortuin. Hij of zij moet zich enkel laten leiden door kwaliteit en goede smaak. De boeken of albums signaleren die de waan van de dag zullen overleven. Maar waarom stoppen? Fortuin: "Als ik me alle verkochte exemplaren van Vijftig tinten grijs persoonlijk had aangetrokken, had ik jaren geleden mijn boekenkast al ingeruild voor een kist absint. […] Heel veel mensen lezen heel veel waardeloze (of middelmatige) boeken, dat is het lot van de criticus."

Dat was uiteindelijk niet reden voor Fortuin om te stoppen met recenseren na vijftien jaar oordelende arbeid. "Een mens moet nooit zwijgen omdat niemand luistert. Je moet hooguit zwijgen als je niet genoeg meer te zeggen hebt. Het grootste voorrecht van deze baan is de plaats in de voorhoede, de opwinding die hoort bij het schrijven van een helemaal nieuw boek. […] Soms weet je na twintig pagina’s zuchtend dat je er nog driehonderd door te worstelen hebt, de andere keer ontdek je hoe terecht langverwacht een boek is."

Als die voorhoede-opwinding verdwijnt, wat bij Fortuin het geval was, is het tijd om te stoppen – althans voor een tijdje. Gelukkig gaan de recensenten van Heaven onverdroten voort. Het komende nummer dat vrijdag 10 april verschijnt, staat weer boordevol recensies van nieuwe albums van onder anderen Ryan Adams, Sean Rowe, The Sadies, Son Volt, Moss, The Shins, TInariwen, Eric Bibb, Radka Toneff, Fisher Z en Rhiannon Giddens. Of de nieuwe Ed Sheeran wordt besproken weet ik eerlijk gezegd niet.